De discussie over glyfosaat – de bekende onkruidverdelger die in Roundup zit – is al jaren aan de gang. De één noemt het onmisbaar voor de landbouw en voedselzekerheid, de ander ziet het als sluipgif. Maar wat is er nou écht bekend over de link tussen glyfosaat en ziekten zoals Parkinson? Spoiler: het is ingewikkelder dan je misschien denkt.
Eerst even: wat is glyfosaat?
Glyfosaat is een chemische stof die plantengroei blokkeert. Het wordt wereldwijd gebruikt om onkruid te bestrijden, vooral in de landbouw. De stof ligt al een tijd onder vuur vanwege mogelijke gezondheidseffecten – van kanker tot neurologische aandoeningen zoals Parkinson.
Kan glyfosaat Parkinson veroorzaken?
Er is geen keihard en direct bewijs dat glyfosaat Parkinson veroorzaakt. Maar: sommige wetenschappers hebben wel sterke aanwijzingen gevonden dat glyfosaat (bij hoge doseringen – in proeven) op cellen en dieren – schade aanricht in het zenuwstelsel. Denk aan:
- Oxidatieve stress (beschadiging door ‘roestende’ moleculen in je cellen),
- Beschadiging van mitochondriën (de energiecentrales van je cellen),
- Ontstekingsreacties in de hersenen,
- En misschien zelfs verstoringen van het microbioom in je darmen.
En ja, dat darmverhaal is best interessant. Er zijn serieuze theorieën die zeggen dat Parkinson bij sommigen in de darmen begint en via de nervus vagus (zenuw) de hersenen bereikt. Glyfosaat verandert het microbioom, dus wie weet…
( https://nl.wikipedia.org/wiki/Microbioom )
Franse wijnboeren en Parkinson
In Frankrijk was er een paar jaar geleden veel ophef over wijnboeren die op relatief jonge leeftijd Parkinson kregen. Onderzoek in die regio liet zien dat boeren die langdurig met pesticiden werkten – waaronder glyfosaat – vaker neurologische klachten hadden.
In sommige gevallen werd zelfs een officiële beroepsziekte van Parkinson erkend bij wijnbouwers. Of glyfosaat de hoofdschuldige was, blijft lastig te zeggen (ze gebruikten meerdere middelen), maar het zette het onderwerp wél extra op de kaart.
Kaartjes laten zien dat een een overlap is van gebieden met wijnbouw, gebruik glyfosaat en hogere incidentie van Parkinson (tot ~ 2x hoger). Zie het volgende kaartje (rode gebieden):
“Onzin”, zegt Arnout Jaspers
Aan de andere kant van het spectrum heb je mensen als wetenschapsjournalist Arnout Jaspers van Wynia’s Week. In een nogal fel stuk rekent hij af met wat hij noemt “de twijfelbrigade”. Hij vindt dat glyfosaat onterecht wordt weggezet als boosdoener, terwijl het volgens hem juist grondig is onderzocht en veilig is bevonden door instanties wereldwijd. Zijn boodschap: ja, het klinkt spannend om glyfosaat met Parkinson of kanker in verband te brengen, maar het is niet gebaseerd op harde data uit de echte wereld.
En wat moeten we nou geloven?
Feit blijft: als je dag in, dag uit met glyfosaat werkt (zoals sommige boeren of wijngaardwerkers), of als je in een gebied woont waar veel pesticiden worden gebruikt, dan is het niet gek dat onderzoekers dat willen blijven volgen en is er voldoende reden om je zorgen te maken.
Zoals zo vaak ligt de waarheid waarschijnlijk ergens in het midden. Glyfosaat is niet per definitie een heel zwaar “gif”, maar het is ook niet per se iets als onschuldige limonade. In laboratoria zie je duidelijk schadelijke effecten bij hoge concentraties. In het dagelijks leven? Daar is het bewijs dunner – maar zeker niet afwezig.
Zelf denk ik op basis van waarnemingen en experimenten, dat glyfosaat gevaarlijk is en dat het de gezondheid wel degelijk schaadt. Het is tenslotte iets wat levende dingen dood maakt. In een recent interview met de Duitse zakenkrant Handelsblatt zei de CEO van Bayer te overwegen om te stoppen met de productie van glyfosaat, vanwege de hoog oplopende juridische kosten.
Wat kun je zelf doen?
Wil je voorzichtig zijn? Begrijpelijk. Je kunt zelf al het volgende doen om je blootstelling te minimaliseren:
- Koop zoveel mogelijk biologische producten (minder kans op resten van bestrijdingsmiddelen).
- Was groenten en fruit goed, ook bij producten van de supermarkt.
- Gebruik zelf liever geen onkruidverdelgers in de tuin met glyfosaat.
- Let op keurmerken zoals EKO of Demeter, die strenger zijn op chemische middelen.
Tot zover!
Zoals je ziet: er is geen zwart-wit antwoord op de glyfosaatvraag. Er zijn duidelijke aanwijzingen voor risico’s, maar ook veel geruststellingen vanuit de wetenschap. Het blijft goed om met een open blik naar dit soort kwesties te kijken – en af en toe ook naar wijnboeren in Frankrijk te luisteren. Want ook daar is soms rook waar vuur is.